Actie 4: nulmeting boomgaardenareaal
Actie 4: nulmeting boomgaardenareaal
Deze actie is uitgevoerd.
De Nationale Boomgaardenstichting voert in samenwerking met de Haspengouwse gemeenten een nulmeting van het boomgaardenareaal per gemeente uit, gebruikmakend van luchtfoto-analyse gecombineerd met terreinonderzoek. Door deze nulmeting te vergelijken met het artificiële intelligentie-onderzoek (actie 3), krijgen we een goed zicht op de betrouwbaarheid van de digtale technieken en hoe we deze het best kunnen inzetten. De nulmeting heeft als doel om na enkele jaren de effecten van het actieprogramma op het terrein te kunnen meten.
Partners
Nationale boomgaardenstichting, IOED, Oost, IOED Haspengouw West, Haspengouwse gemeenten
Timing & Stand van zaken
In 2022 werkte de Nationale Boomgaardenstichting samen met de Hogeschool Limburg een methodiek uit om een nulmeting van het boomgaardenareaal uit te voeren. Deze heeft als doel om op een werkbare manier het areaal hoogstamboomgaarden te meten en de evolutie op te volgen. De methodiek bestaat hoofzakelijk uit desktopwerk, heeft de gemeente-ambtenaren als doelpubliek en is relatief eenvoudig. Enkel de beschikbaarheid van het programma QGis en enige kennis hiervan is nodig.
Vertrekkend vanuit een definitie voor “hoogstamboomgaarden” vonden terreinbezoeken aan een selectie reeds gekende hoogstamboomgaarden plaats met als doel hoogstamboomgaarden te leren kennen en overeenkomsten tussen kaartmateriaal en vaststellingen op terrein waar te nemen. Vervolgens werden verschillende soorten, gratis beschikbare, digitale kaarten beoordeeld op bruikbaarheid. De kaarten moesten voldoen aan de twee basisprincipes van de methode: elimineren (wat is zeker geen hoogstamboomgaard) en selecteren (wat is zeker wel een hoogstamboomgaard).
De methode bestaat uit een voorbereidend deel en een deel voor de situering en areaalbepaling. In het voorbereidend deel worden via het kaartmateriaal de percelen, die bijna zeker geen boomgaarden kunnen zijn, geëlimineerd en diegenen die hoogstwaarschijnlijk nog wel als boomgaard bestaan, geselecteerd. Een GIS-expert voert bij voorkeur dit werk als bulkbewerking uit.
Met een verkorte methode zullen gemeenteambtenaren in staat zijn tot een situering en een visuele controle met luchtfoto's, indien nodig aangevuld met terreinbezoeken. Na deze situering laat deze methode toe het huidige areaal van hoogstamboomgaarden te bepalen.
Het agentschap Onroerend Erfgoed maakte in 2025 een nulmeting van de hoogstamboomgaarden op met als referentiejaar 2015 (voor de opstart van het onroerenderfgoedrichtplan). De meting werd herhaald voor 2018 (goedkeuring onroerenderfgoedrichtplan), 2021 (goedkeuring actieprogramma) en 2024 (afloop actieprogramma).
Resultaten en links
De methodologie is beschreven in de bachelorproef van Arthur Vrancken die je hier kan raadplegen. Zowel de volledige methode voor de GIS-ambtenaar als een verkorte methode voor gemeenteambtenaren zijn als bijlage bijgeleverd. Basiskaarten per gemeenten zijn beschikbaar bij de Nationale Boomgaardenstichting.
De nulmeting en opvolging van het agentschap Onroerend Erfgoed is een GIS-bestand dat circa 7500 hoogstamboomgaarden bevat en een beschrijving van hun toestand in 5 categorieën: maximaal 20% uitval, 20-50% uitval, meer dan 50% uitval, 5 bomen of minder en verdwenen (geen boomgaard). Het bestand is voor 95% correct: voor circa 5% kon op basis van digitale gegevens niet met zekerheid bepaald worden of het perceel al dan niet een hoogstamboomgaard is. Dit GIS-bestant is voorlopig nog niet openbaar beschikbaar.
Uit de nulmeting en opvolging blijkt dat het bruto-areaal (totaal aantal percelen met minstens 1 fruitboom) hoogstamboomgaarden tussen 2015 en 2018 daalde van 3640 ha naar 3280 ha. Het aantal herkenbare hoogstamboomgaarden (minimum 6 bomen) daalde van 2965 ha in 2015 naar 2506 ha in 2024.